مىنگريستند . صاحب اخبار العصر مهاجرت ساكنان مملكت غرناطه را به تفصيل بيان كرده و مىگويد باقيماندهء مسلمانان مالقه از دريا گذشته به باديس رفتند و مردم المريه راه تلمسان در پيش گرفتند و اهل جزيرة الخضراء رهسپار طنجه شدند و اهالى رنده و بسطه و حصن موجر و روستاى قردوش و حصن مرتيل به تطوان و حوالى آن مهاجرت كردند . مردم لوشه و روستاى الفخار و برخى از مردم غرناطه و مرشانه و البشره راهى اراضى غماره شدند . اهل بيره و برجه و اندرش در سرزمينهاى ميان طنجه و تطوان سكونت گزيدند و ساكنان بلش به سلا رفتند . بسيارى از غرناطيان ، شهرهاى بجايه و وهران و قابس و صفاقس و سوسه را برگزيدند و اهل طريف رهسپار آسفى و ازمور شدند . « 3 » از كسانى كه اندكى پس از سقوط غرناطه به مغرب مهاجرت كردند جماعتى از سپاهيان غرناطى بودند كه به رياست سپاهى مرد بزرگ ابو الحسن على المنظرى ( يا المندرى ) به اراضى مرتيل ( يا مرتين ) در ساحل دريا در نزديكى تطوان فرود آمدند . تطوان در اين ايام جايى ويرانه بود و مهجور . اينان از سلطان فاس محمد الشيخ الوطاسى اجازت خواستند كه آنجا را آبادان سازند و در آنجا مقام كنند . سلطان اجازت فرمود . اينان پايگاهى استوار بنا كردند و مسجد و قلعه ساختند . اين واقعه در سال 898 ه / اواخر سال 1492 م بود . در روايت ديگر آمده است كه مهاجران اندلسى براى اولين بار تطوان را آبادان ساختند و چند سال پيش از سقوط غرناطه يعنى در سال 888 ه / 1483 م به آنجا آمده بودند . شمار ايشان را شصت تا هشتاد نفر نوشته‌اند . پس از سقوط غرناطه جماعت ديگرى به تطوان مهاجرت كردند و به آباد ساختن آن و برآوردن استحكامات پرداختند . درهرحال قول مرجح آن است كه مهاجرت المنظرى و قوم او بعد از سقوط غرناطه بوده است و اين

--> ( 3 ) . اخبار العصر ( چاپ تطوان ) ص 48 .